Een platbodem is - strikt genomen - een schip met een platte bodem, maar meestal worden hiermee de historische Hollandse zeilvaartuigen aangeduid die geen, of nagenoeg geen kiel bezitten. Maar sommige schepen hebben toch wel kleine ronde bodems.

Lemsteraak de Groene Dreack - Owned by the Dutch Royal Family

Kenmerken

De kenmerken zijn een in de breedte gezien platte of nagenoeg platte bodem en een kiel die niet of nauwelijks onder het vlak uitsteekt. In plaats van een kiel hebben deze platbodems heeft in plaats van een kiel doorgaans zijzwaarden.

Platbodems hebben weinig diepgang en ze kunnen probleemloos droogvallen. In getijdewateren kunnen zij met laagwater op een zandbank liggend hoogwater afwachten.

In het waddengebied en de Zeeuwse wateren werd dit vaak gedaan door bijvoorbeeld de schelpen-, wier- en oestervissers. Hun schepen waren daarvoor voorzien van een zwaar uitgevoerde bodem. In Zeeland de Hoogaars en de Hengst in de wadden zee de wieringeraak en diverse bolschepen.

De kleinere platbodems werden gebruikt voor de visserij en transport op het relatief ondiepe binnenwater. In de Provincie Friesland werden platbodems (meestal tjalken en pramen) gebruikt voor het transporteren van turf, mest en terpaarde door ondiepe vaartjes van Friesland naar het Westland en de randstad te vervoeren. (De randstad is de de combinatie van Amsterdam, Rotterdan en Den Haag.)

Originele platbodemjachten staan meestal ingeschreven in het stamboek ronde en platbodem jachten. Ook de schepen van het type rondbouw, zoals de Lemmeraak, Staverse jol en de boeier, behoren tot de familie van platbodemschepen.

Tjalk - De Viergebroeders

Platbodems zijn zeer geschikt voor waddengebieden en ondiepe benedenlopen van rivieren. In West-Europa komen ze daarom voor in een gebied dat zich uitstrekt van de Oostzee via het Friese taalgebied (inclusief Noord-Duitsland), de Lage Landen (inclusief België) en Zuidoost-Engeland tot in de Theemsmonding.

Chartervaart

Veel Hollandse platbodems, met name voormalige zeilende ijzeren vrachtschepen, zijn behouden gebleven dankzij de opkomst van de chartervaart, in de volksmond de Bruine vloot. Ze zijn dan aangepast voor de ontvangst van passagiers, als een zeilend vakantieverblijf (soms ook partyschip) waarmee vaartochten worden gehouden. Deze ombouw leidt meestal, maar niet altijd tot concessies i.v.m. de authenticiteit van het oorspronkelijke schip. Gelukkig zijn er hierdoor verschillende al dan niet netjes opgeknapte grotere schepen behouden.

Ook zijn er op deze schepen een aantal zaken door ontwikkeld, al dan niet met gebruik van moderne materialen. Zodat een aantal zaken ook in de moderne tijd geplaatst kan worden. Deze schepen moeten geheel voldoen aan de moderne regelgeving en hun eigenaren willen er, net als vroeger hun brood mee verdienen. Dit vereist aanpassingen die soms als niet authentiek worden gezien.

Ondertussen zijn er een aantal schepen opgebouwd die niets te maken hebben met traditioneel of authentiek. Deze drijven op de emoties van klanten die bijvoorbeeld extreem veel comfort willen of een piratenschip. Ze worden soms aangeprezen met verzonnen typenamen als "tweemast oostzee klippertjalk" terwijl ook de woorden "authentiek" en "origineel" soms op zeer dubieuze wijze worden gebruikt.

Monumentaal Bedrijfsvaartuig

Een andere groep schipper-eigenaars heeft zijn schepen in oude staat als zeilend bedrijfsvaartuig teruggebracht, met minieme noodzakelijke aanpassingen in verband met de veiligheid. Deze schepen zijn in Nederland veelal ingeschreven als Varend monument in het Nationaal Register Varende Monumenten.

De eigenaren zijn vaak lid van de Landelijke Vereniging tot Behoud van het Historisch Bedrijfsvaartuig, de LVBHB. Met deze platbodems zijn soms ook tochten te maken, zelfs visserij is mogelijk. De opbrengsten van deze vorm van verhuur worden gebruikt om het schip als cultuurhistorisch erfgoed te bewaren.

Skutsje (Fries voor schuitje) used for freight

Pleziervaartuig

Een aantal is ook in gebruik als pleziervaartuig. De eigenaars van deze laatste twee groepen besteden vaak enorm veel tijd, moeite en ook geld om hun schip in goede originele staat te houden.

Diverse gemeentes met een haven langs de voormalige Zuiderzee zien de laatste tijd (eindelijk) in dat het bieden van een ligplaats aan dergelijke schepen een goede zaak is (voor de middenstand) en dat het aanzicht van de haven en de stad enorm verbetert.

Woonschip

Een groot aantal voormalige platbodems is in gebruik als woonboot. Zij liggen ergens vast aangemeerd met mensen als bewoners erop. Het is mogelijk dat deze schepen onder een van bovengenoemde categorieën vallen. Er zijn er ook waar op een bestaande romp een nieuwe opbouw is geplaatst. Of dit valt onder verfraaiing blijft altijd een twistpunt. Praktisch is het over het algemeen voor het beoogde doel wel.

Er zijn diverse soorten platbodems met ieder hun eigen kenmerken zoals:

Naar geografisch gebied:

In het waddengebied waren ze rond van bouw en werden aken genoemd. Zie Wieringeraak en Lemsteraak.

In het Friese merengebied werden zij ook rond gebouwd maar veel lichter van uitvoering en van een uitzonderlijke schoonheid. Zoals de: boeier, tjotter, boerenbootje.

In de Zeeuwse wateren waren zij scherp van bouw met voor meer diepgang dan achter. Zie hengst en hoogaars.

In het Zuiderzeegebied was er veel variatie:

• schepen van de oostwal als de schokker, de bons en de zeepunter zijn scherp en hoekig van bouw.
   

• schepen van de westwal en zuidwal zijn volrond en hoog aan de voorzijde met een dek, en laag en open aan de achterzijde (geveegd) , zoals de diverse botters en bolschepen, dit was noodzakelijk was voor de diverse vormen van visserij.

Spits: Cobra Sequens

In de vrachtvaart

In de vrachtvaart op de binnenwateren zijn ze lang en smal van vorm met een grote verscheidenheid in uitvoering en maat. Hieronder vallen de types als aak, rivierklipper en de grote familie van tjalken en pramen. Deze schepen zijn vaak gebouwd met een bepaald gebruiksdoel voor ogen. Zo zijn er veel verschillende maten en rompvormen. Vaak gemaakt voor een bepaald vaargebied. Met een formaat voor een bepaalde sluis bijvoorbeeld.

Vooral de tjalken waren het transportmiddel over water bij uitstek in de Lage Landen en werden voor alles gebruikt, van het vervoer van turf, terpaarde en stront met de friese tjalk tot personenvervoer over de Zuiderzee (zie Lemmer veerschip).

Externe Links

The "platbodems" that have been invited to participate in the festivities, strictly, are ships with a flat bottom. More precisely these are traditional historical Dutch sailing vessels that have no or virtually no keel and that, in fact, often do have rounded bottoms.

HRH Queen Beatrix and family on the Groene Dreack

Features:

The features are, when looking at the width, a virtually flat bottom with small keel that hardly protrudes below the hull. Instead of a keel, to maintain directional stability, they are equipped with "swords" that are comparable to daggerboards often used on modern catamarans.

Platbodems have little draft and they can run aground in shallow water without any real discomfort. When accidently, or more likely deliberately "beached", on a sandbank all they have to do is just wait for the tide to come in again to refloat. In the "Wadden" - coastal flats to the north, and in the waters in Zealand province they would stay on sandbanks to gather shellfish, including oysters and clams. To carry the weight of the vessel the bottoms would be heavily reinforced. In Zeeland these were the "Hoogaars" and the "Hengst." In the Wadden these were the "Wieringeraak" and various "bolschepen."

The smaller platbodems were used in the fishing fleet and for transportation in relative shallow inland waters. In Friesland province the platbodems (mainly "Tjalken" en "Pramen") were used for the transportation of peat and manure using the shallow drainage canals from Friesland to the Westland, with its intense agriculture, and in the Randstad (the conurbation of Amsterdam, Rotterdam and The Hague.

Original platbodem yachts are usually recorded in the Registry of Rounded and Platbodem Yachts. It should be noted that ships of the type "rondbouw" (rounded hulls) like the Lemmeraak, Staverse jol and the Boeier, also belong to the shallow-draft boat family.

Westlander: Used for the transportation of agricultural products

Platbodems are well suited for the Wadden areas en shallow estuaries of rivers. In western Europe they plied in an area that stretched from the Baltic Sea; via the Friesian language area (including northern Germany); to the lowlands (including Belgium); and in Southeast England, up to the mouth of the Thames.

Charters

Many Dutch "platbodems", particularly the steel former freight boats, survived as a fleet thanks to the growth of the charter business. Colloquially this is called the "Brown Fleet" because of the tan colored sails they carry. These vessels have been modified for the accommodation of passengers and serve as a base for a sailing vacations (or sometimes a party boat) under sail. Usually but not always the modifications diminish the authenticity of the original vessel. But fortunately because of this trend quite a few boats have been fixed up, and sometimes beautifully restored, and are thus preserved for the future. This also spurred-on the employment of different trades and use of modern materials. These conversions place the vessels in the current time period. These vessels also have to comply with current safety regulations. The owners want to make, just as was the case in the past, a living from their investments.

In the meantime a number of ships have been built that have little to do with tradition or authenticity. Their purpose is to stir the emotions of potential customers that seek extremely comfortable quarters or those that might like to sail on a "pirate" ship. These vessels are often described in imaginative terms as "Twin-masted Baltic Sea Clipper Tjalk" en the meaning of "authentic" and "original" are used in dubious stretches of the imagination.

Monument Work boats

Another group of owner-skippers maintain their boats in the original purpose as sailing workboat. They make only the most minimal modifications that concern safety. These vessels are registered in the Netherlands as "sailing monuments" with the National Registrar of Sailing Monuments.

The owners are usually members of the National Association for the Preservation of Work Boats (LVBHB). With this type of boat is it sometimes also possible to organize trips or go fishing. The receipts of such charters are applied to the maintenance of the vessel as a historical/cultural heritage.

Klipper Anna Groot

Pleasure craft

A number are also in use as pleasure boots. The owners of these boats spend inordinate amounts of time, energy and money to maintain their boats in their original condition.

Various municipalities that have harbors along the shores of the former Zuider Zee have, finally, realized that making moorings available to such vessels is good business for their commercial sector and the visual interest in the harbors is much improved.

House boats

A large number of the former "platbodems" are in use as houseboats. They are moored on quays or piers and have permanent residents living onboard. It is possible that such houseboats fall under any of the categories described above. There are cases also where the hull is used to support a modern-looking small house. Whether that is a visual improvement is debatable but it is practical.

There are many different types of "platbodems" each with its own characteristics, among which:

Frame of a Lemsteraak

Frame of a boeier

Frame of a Tjalk

According to geographic area:

In the Dutch wadden shallows they had rounded bottoms and were called "aken" as in "Wieringeraak" and "Lemsteraak."

In the Frisian lakes they were also rounded but of lighter construction but they beautiful to see. Examples are: the "boeier", "tjotter" and "boerenbootje" (Farmers pram).

In the waters of Zeeland ships were pointed with more draft at the front than at the back. Examples are the "hengst" and "hoogaars."

In de former Zuiderzee area there was some variation:

• ships from the eastern shore like the "schokker"; the "bons"; and the "zeepunter" have sharp and square shapes.
   

• ships from the western and southern shores are fully rounded, high in the bow en deck and low and open at the stern. This applied to the various "botters" and "bolschepen" and were necessary for various types of fishing.

Zeeuwsche Poon (see description below)

In the freight trade:

In the freight trade on the inland waters the ships are long and less bulky but there was great variation in the detail and length. Hereunder fall the "aak", "rivierklipper" and the large family of "tjalken" and "pramen". These vessels were often build with a particular use in mind. Hence there are many different sizes and hull shapes. Design took into account features of the particular area, such as, the width and length of locks.

The "tjalk" was the favored ship for transportation in the Low Lands and were used for just about everything, from the transportation of peat and manure with the Frisian "tjalk" to the transportation of passengers across the Zuider Zee, for example with a Lemmer Ferry.

External Links